KubaM

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Ocena Stanu Środowiska

E-mail Print PDF

Sylwetka absolwenta

Absolwent jest przygotowany do podjęcia pracy badawczej w zakresie oceny stanu środowiska, zarówno kompleksowej jak i dotyczącej poszczególnych jego elementów. Posiada podstawową wiedzę z zakresu oceny stanu atmosfery, wód, gleb i gruntów, a także sposobów ich monitoringu i ochrony. Znane mu są również zasady gospodarki odpadami, zarówno mineralnymi ja i komunalnymi, oraz z racji podstawowego wykształcenia, ochrony zasobów kopalin. Dysponuje niezbędną ilością wiedzy z zakresu planowania przestrzennego, zasad gospodarki środowiskiem i sporządzania dokumentacji oraz obowiązujących aktów prawnych.

Posiada specjalistyczną wiedzę o zanieczyszczeniach wprowadzanych do środowiska, aktach prawnych wyznaczających sposoby oceny stanu jego poszczególnych elementów oraz zasadach interpretacji wyników badań. Pozwala to na projektowanie kompleksowych badań, weryfikację prawidłowości prac bieżących oraz ocenę uzyskiwanych wyników.

Posiada praktyczną wiedzę w zakresie organizacji sieci pomiarowych oraz stosowania właściwych technik poboru prób do badań. Dysponuje wiedzą praktyczną z zakresu podstawowych badań laboratoryjnych oraz manualnych i instrumentalnych metod analitycznych, co pozwala na merytoryczną ocenę uzyskiwanych wyników a także optymalizację programów badawczych. Posiada podstawowe umiejętności komputerowego opracowania wyników badań.

Wszystko to stwarza z absolwenta tej specjalności bardzo dobrego kandydata do podjęcia pracy w Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska oraz w urzędach różnego szczebla, zwłaszcza na stanowiskach związanych z kontrolą lub przetwarzaniem danych środowiskowych oraz danych dotyczących korzystania ze środowiska. Może się ubiegać o zatrudnienie w laboratoriach wykonujących pomiary i analizy środowiskowe, działach ochrony środowiska i laboratoriach zakładów przemysłowych. Absolwent jest bardzo dobrze przygotowany merytorycznie i warsztatowo do podjęcia samodzielnej pracy badawczej – np. w ramach studiów III-go stopnia (doktoranckich).

Autor : Dr Jan Tarkowski


Studenci specjalności Ocena stanu środowiska studiują następujące przedmioty specjalnościowe:

Mineralne surowce odpadowe

Charakterystyka mineralogiczno-chemiczna mineralnych surowców odpadowych - pierwotnych i wtórnych oraz kopalin towarzyszących wraz z określeniem ich szkodliwego oddziaływania na środowisko oraz możliwością wykorzystania w poszczególnych gałęziach przemysłu: budownictwo, drogownictwo, rolnictwo, ochrona środowiska. Dotyczyć ona będzie odpadów powstających podczas wydobycia, przeróbki i przetwarzania węgla kamiennego i brunatnego, surowców skalnych, siarki, rud miedzi, cynku i ołowiu. Popioły, żużle elektrowniane, reagipsy, żużle z hutnictwa rud żelaza i stali, żużle, pyły i szlamy z hutnictwa metali nieżelaznych, odpady ze wzbogacania surowców skalnych i siarki, odpady z przemysłu chemicznego i ceramicznego, odpady jądrowe. Składowanie mineralnych surowców odpadowych: zwałowiska, hałdy, złoża antropogeniczne. Stan rozpoznania, udokumentowania i wykorzystania mineralnych surowców odpadowych oraz kopalin towarzyszących. Metodyka badań mineralnych surowców odpadowych.

Autor programu: Prof. Tadeusz Ratajczak


Monitoring środowiska

Struktura cele i zadania Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ). Monitoring powietrza atmosferycznego. Monitoring wód powierzchniowych płynących, stojących i Bałtyku. Monitoring wód podziemnych. Zintegrowany System Monitoringu. Monitoring powierzchni ziemi, monitoring odpadów, monitoring gleb. Monitoring biologiczny, monitoring lasów. Monitoring roślin i organizmów zwierzęcych, monitoring żywności i płodów rolnych, monitoring ekologiczny. Monitoring hałasu i promieniowania niejonizującego, monitoring skażeń promieniotwórczych. Monitoring terenów antropogenicznych.

Monitoring środowiska - zasady i metody pobierania próbek oraz ich analiza. Monitoring środowiska – imisji i emisji zanieczyszczeń; wprowadzanych do powietrza, wód, gleb, nagromadzenia i charakterystyki odpadów, jakości roślin, płodów rolnych i żywności. Metody monitorowania, systemy pomiarowo-alarmowe, lokalizacja stanowisk pomiarowych Zdalne monitorowanie jakości środowiska. Modele i badania rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń, aparatura sieci pomiarowej monitoringu środowiska. Monitoring wód powierzchniowych wykorzystywanych jako źródło wody pitnej. Opracowywanie prognoz krótkoterminowych zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego i wód powierzchniowych oraz określanie wpływu poszczególnych źródeł na stan środowiska. System zbierania, przesyłania i przetwarzania danych oraz ewidencji wyników pomiarów. Metody przedstawiania wyników monitoringu środowiska, jednostki organizacyjne realizujące program monitoringu. Zaliczenie ćwiczeń z SMŚ.

Autorzy programu: Prof. Edeltrauda Helios-Rybicka, Dr Marta Wardas, Dr Ewa Adamiec


Przyrodnicze metody oceny stanu środowiska

Praktyczne zapoznanie z zasadami funkcjonowania ekosystemów i rozpoznawanie oznak wpływu czynników antropogenicznych. Obserwacja reprezentatywnych gatunków roślin i ich stopnia wykształcenia jako wskaźników stanu środowiska. Obserwacja populacji prostych organizmów żywych w aspekcie odporności gatunkowej na oddziaływanie czynników antropogenicznych. Przykładowe obserwacje wybranych gatunków. Obserwacja malakofauny i badania wybranych osobników. Wykształcenie przyrodniczego sposobu obserwacji środowiska i rejestracji symptomów zmian spowodowanych przez czynniki zewnętrzne. Bioindykatory jako biologiczne receptory zmian stanu otaczającego środowiska.

Zasady oceny stanu środowiska na podstawie obserwacji zmian przyrodniczych.

Wykonanie samodzielnego opracowania n/t wizualnej oceny stanu środowiska w oparciu o obserwacje i proste, terenowe testy.

Autor programu: Dr Jan Tarkowski

 

Analiza chemiczna w badaniach środowiska

Rola i cel analiz chemicznych w badaniach elementów środowiska. Składniki główne i śladowe gleb wód, roślin i organizmów żywych.. Klasyczne i instrumentalne metody ilościowych analiz chemicznych. Standaryzacja - międzynarodowe wzorce różnych mediów.. Kryteria wyboru metod analitycznych. Metody spektroskopowe – spektrofotometria VIS, IR i UV, turbidymetria, emisyjna spektrometria atomowa (EAS), absorpcyjna spektrofotometria atomowa (AAS), fluorescencja rentgenowska (XRF), spektrometria masowa (MS-AES i MS-ICP). Metoda aktywacyjna (NAA). Metody emisyjne – fotometria emisyjna (AES i ICP-AES). Metody chromatograficzne (GC, IC, HRLC). Najnowsze metody instrumentalne fizyki jądrowej – PIXE i PIGE. Analiza pełna, skrócona i wskaźnikowa – cel i sposoby wykonania.

Praktyczne wykonanie analizy – określenie jej celu. Ustalenie zawartości składników głównych (np. metodą fluorescencji rentgenowskiej XRF). Wybór właściwych metod roztwarzania analizowanego materiału w oparciu o informacje o jego składzie chemicznym (m.in. na podstawie klasyfikacji chemicznej minerałów i skał). Oznaczanie zawartości Ti, Fe i Mn metodą spektrofotometrii VIS. Metody oznaczania zawartości siarki, węgla i azotu. Oznaczanie zawartości Na i K metodą fotometrii płomieniowej. Oznaczanie zawartości Si, Al., Ca, Mg, Fe, Mn i Ti alternatywnymi metodami instrumentalnymi. Oznaczenie zawartości węglanów metodą Scheiblera. Metody analizy minerałów siarczkowych. Pomiary elektrochemiczne Dobór selektywnych metod analizy. Podsumowanie wyników analizy chemicznej. Weryfikacja wyników - błędy systematyczne i przypadkowe.

Autor programu: Dr Jan Tarkowski

 

Geotechnika w ochronie środowiska

Informacje wstępne - zakres dyscyplin związanych z geotechniką, podstawowe definicje, literatura. Podstawy gruntoznawstwa - fazy w gruncie, struktury fazy stałej, formy fazy ciekłej, klasyfikacja gruntów. Oznaczenia składu granulometrycznego, wilgotności, gęstości, stopnia zagęszczenia, granic konsystencji, pęcznienia, wilgotności optymalnej, ściśliwości, wytrzymałości na ścinanie. Wiadomości wstępne i systematyka, główne rodzaje oddziaływań antropogenicznych na środowisko geologiczne i systematyka geotechnicznych sposobów zapobiegania ich szkodliwym skutkom. Zmiany w środowisku geologicznym wywoływane wykonywaniem budowli na powierzchniowych. Przewidywanie i przeciwdziałanie niekorzystnym zjawiskom związanym z posadowieniem typowych obiektów inżynierskich. Zmiany w środowisku geologicznym wywołane wykonaniem wykopów i odkrywek - zmiany pola naprężeń, pola hydrodynamicznego, osiadania i wypiętrzania terenu. Przeciwdziałanie niekorzystnym zjawiskom towarzyszącym wykonywaniu wykopów (odkrywek), strefy ochronne wokół  wykopów. Pionowa i strefowa izolacja wykopów dla ograniczenia skutków ich odwodnienia. Geotechniczne przeciwdziałanie zaburzeniom stateczności gruntów na skarpach wykopów i odkrywek kopalnianych - mury oporowe, odwodnienie, kotwienie i palowanie skarp, gabiony, geosiatki, geoweb itp. Charakterystyka gruntów antropogenicznych nasypowych i namywanych oraz ich inżynierskie wykorzystanie.Oznaczenie podstawowych cech fizyko-mechanicznych gruntów dla celów projektowania geotechnicznego: Analiza makroskopowa. Analiza sitowa czy areometryczna? Oznaczenie gęstości właściwej szkieletu gruntowego porowatości, wskaźnika porowatości. Oznaczenie gęstości objętościowej i gęstości objętościowej szkieletu gruntowego. Oznaczenie wilgotności i granic konsystencji. Oznaczenie wilgotności optymalnej. Wydzielanie wód porowych. Oznaczenie kąta tarcia wewnętrznego i spójności w aparacie bezpośredniego ścinania. Oznaczenie edometrycznych modułów ściśliwości pierwotnej i wtórnej. Oznaczanie pęcznienia gruntów. Oznaczanie współczynnik filtracji metodą zmiennego gradientu. W ramach ćwiczeń – praktyka terenowa - Pobór próbek gruntów i wody – wykopy badawcze, wiercenia badawcze. Wykorzystanie parametrów fizyko-mechanicznych gruntów do oceny stanu środowiska.

Autorzy programu: Dr Piotr Krokoszyński, Dr Aleksandra Borecka

 

Metody poboru i przygotowania próbek do badań

Metody poboru próbek środowiskowych.. Zasady stosowania określonych technik pobierania próbek danego elementu środowiska - opróbowanie w zależności od celu badania i rodzaju pobieranych materiałów (gazów, cieczy, ciał stałych) - specyfika poboru. Zmienność właściwości pobieranego materiału i jej wpływ na pobór próbek.

Zasady zabezpieczenia pobranych próbek w zależności od celu badania analitycznego – przechowywanie i konserwacja (np.utrwalanie próbek wód, opadu atmosferycznego). Zasady zachowania reprezentatywności pobranego materiału – ze szczególnym uwazględnieniem zanieczyszczeń śladowych i możliwych błędów w procedurach analitycznych. Ocena roli wyboru metody poboru próbek środowiskowych w końcowych wynikach badań – reguły statystyczne (zastosowanie metod analitycznych a błędy w założeniach i poborze próbek). Strategia pomiarowa, zasady planowania pomiarów środowiskowych w różnych elementach środowiska (teren, stanowiska pracy itd).

Łączenie i wzbogacanie próbek – próbki główne, jednostkowe, laboratoryjne i analityczne, próbki pierwotne i średnie. Przygotowanie próbek do badań laboratoryjnych, fazowych, chemicznych i fizykochemicznych np. uśrednianie, pomniejszanie próbek gleb, wód, opadu, materiału roślinnego, wydzielanie frakcji ziarnowych, substancji organicznej, pyłu mineralnego itd.

Sprzęt do poboru różnorodnych próbek środowiskowych – w zależności o celu badań i rodzaju pobieranego materiału. Sprzęt laboratoryjny stosowany w przygotowaniu próbek do badań - zasady i ograniczenia w wyborze urządzeń i stosowanych materiałów, odczynników itd.

Autor programu: Dr Jan Tarkowski, Dr Marzena Schejbal-Chwastek       


Ochrona zasobów kopalin

Szczególne cechy złóż i ich wpływ na gospodarkę. Surowce tradycyjne, syntetyczne, uboczne, z odpadów, potencjalne i substytuty. Problemy transportu masowego. Oddziaływanie na społeczności lokalne. Rynek surowców międzynarodowych i lokalnych. Zapotrzebowanie i zużycie. Prognozowanie rynku. Teoretyczna i praktyczna wystarczalność zasobów. Bezpieczeństwo surowcowe państwa i zabezpieczanie potrzeb rodzimego sektora górniczo-przetwórczego. Rola i uprawnienia samorządów w gospodarce surowcowej, informacja o zasobach środowiska na potrzeby gminy. Etapy, czas i koszty uruchomienia cyklu produkcyjnego surowców pierwotnych. Informacja geologiczno-złożowa i środowiskowa: gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie. Finansowanie badań geologicznych. Własność złóż, koncesjonowanie poszukiwań i użytkowania górniczego oraz nadzór i kontrola nad nimi. Promocja i przetargi. Prywatyzacja. Rozwiązania systemowe w dziedzinie cen, dotacji, podatków, opłaty koncesyjnej i eksploatacyjnej oraz ceł i zakazów. Możliwości ochrony zasobów w cyklu prognozowania, poszukiwania i zagospodarowania złóż. Ochrona zasobów mineralnych na tle ochrony przyrody żywej w planowaniu przestrzennym. Ochrona zasobów likwidowanych kopalń. System ochrony zasobów i organy kontrolne. Ochrona zasobów w wybranych krajach Europy. Bilans energetyczny i analiza możliwości zaspokojenia potrzeb energetycznych Polski oraz jej regionów. Efektywność wykorzystania zasobów i możliwości jej zwiększenia. Względne koszty ekonomiczne i ekologiczne pozyskania energii z różnych źródeł oraz zakres możliwej substytucji. Sektor węglowy w gospodarce Polski i problemy restrukturyzacji górnictwa. Informacja w sektorze energetycznym. Zasoby prognostyczne i perspektywy powiększenia bazy zasobowej w Polsce. Zasoby udokumentowane i zagospodarowane. Efektywność wykorzystania zasobów i możliwości jej zwiększenia. Formułowanie polityki zarządzania zasobami w ramach zrównoważonego rozwoju. Wprowadzenie do korzystania z banków informacji. Zużycie wybranych surowców i wystarczalność różnych grup zasobów w Polsce. Bilans konkretnego surowca. Prywatyzacja sektora surowcowego w Polsce - przykłady.

Autorzy programu: Prof. Andrzej Paulo i dr Bożena Strzelska-Smakowska

 

Oddziaływanie składowisk odpadów na środowisko

Typy składowisk odpadów – obojętnych, niebezpiecznych, ulegających biodegradacji, biernych, przemysłowych, komunalnych, mineralnych, powierzchniowe, podziemne. Charakterystyka wymagań lokalizacji, budowy i zamknięcia jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów – zakres badań. Powstawanie, właściwości, migracja, metody oczyszczania odcieków i gazu wysypiskowego. Negatywny wpływ składowisk odpadów na środowisko – prognozowanie (monitoring), możliwości ograniczenia (bariery naturalne, przesłony hydroizolujące). Wykorzystanie mineralnych surowców odpadowych i kopalin towarzyszących do rekultywacji składowisk.

Autor programu: Prof. Tadeusz Ratajczak


Planowanie przestrzenne

Przestrzenne zagadnienia gospodarki: lokalizacja, użytkowanie ziemi, miasta, regiony ekonomiczne, przepływy i relacje sieciowe. Korzyści miejsca, skali i aglomeracji. Lokalne czynniki rozwoju. Uwarunkowania geologiczne dla gospodarki przestrzennej. Przestrzeń jako zasób ograniczony. Przestrzenne ograniczenia rozwoju. Konflikty w gospodarowaniu dobrami środowiskowymi. Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzennej. Ludność, zjawiska i prognozy demograficzne. Krajobraz i jego przekształcenia. Ekologia krajobrazu. Uwarunkowania rekreacji i rozwoju turystyki. Kataster. Rolnicza przestrzeń produkcyjna. Uwarunkowania regionalne rozwoju rolnictwa. Wkład i zadania geologów dla gospodarki przestrzennej. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Przykładowe studia zagospodarowania przestrzennego - zajęcia kameralne: zapoznanie się z opracowaniami, analiza układu studiów, czytanie map, wyznaczanie obszarów konfliktowych. Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego - treść, opracowanie graficzne, ocena ustaleń zawartych w planie. Wpływ ustaleń planu na środowisko i prognoza skutków jego realizacji. Decyzje lokalizacyjne. Warunki zabudowy, pozwolenie budowlane. Inwestycje celu publicznego. Mapa geologiczno-gospodarcza Polski (MGGP), ćwiczenia projektowe: przygotowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na podstawie uwarunkowań z MGGP, prognoza skutków realizacji proponowanych rozwiązań w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na środowisko, ćwiczenie interaktywne w celu ujawnienia konfliktu interesów różnych grup społecznych. Zajęcia terenowe: zagospodarowanie obszaru Mateczny-Bonarka: walory naturalne, strefy ochronne, rezerwat przyrody nieożywionej, infrastruktura komunikacyjna, osiedla, przemysł i obszary zdegradowane, alternatywy wykorzystania, park Bednarskiego. Dyskusja rozwiązań. Zagospodarowanie rekreacyjno-dydaktyczne obszaru Skały Twardowskiego – Zakrzówek.

Autor programu: Dr Mariusz Krzak

 

Polityka ochrony środowiska

Strategia ochrony środowiska w Polsce i na świecie. Polityki sektorowe Unii Europejskiej. Polityka ekologiczna państwa i UE. Regionalne i lokalne strategie oraz programy ochrony środowiska. Zasady i metody prognozowania w ochronie środowiska. Instrumenty administracyjne i rynkowe. Podział kompetencji pomiędzy organami administracji państwowej i samorządowej zarówno w zakresie kompetencji decyzyjnej jak i odpowiedzialności. Edukacja Ekologiczna – udział społeczeństwa w kształtowaniu i realizacji celów polityki środowiskowej. Programy ochrony środowiska - narodowe i unijne. Praktyczne zasady tworzenia programów ochrony środowiska na różnych poziomach decyzyjnych.

Autor programu: Dr Jan Tarkowski

 

Zarządzanie środowiskiem

Podstawy zarządzania. Istota zarządzania. Zarządzanie strategiczne. Etapy procesu zarządzania według cyklu Deminga. Metody zarządzania i Techniki badawcze. System zarządzania ochroną środowiska w Polsce. Wskaźniki środowiskowe w zarządzaniu ochroną środowiska. Instrumenty zarządzania środowiskiem. Finansowanie systemu zarządzania środowiskiem. System Zarządzania jakością. System Zarządzania środowiskiem w przedsiębiorstwie. System zarządzania środowiskowego w gminie. Zintegrowane systemy zarządzania. Zarządzanie ryzykiem środowiskowym.

Autorzy programu: Prof. Andrzej Paulo, dr Slávka Gałaś

 

Skażenia osadów środowiska wodnego

Skład osadów wodnych. Badania zanieczyszczeń w osadach wodnych. Tło geochemiczne w różnych typach osadów wodnych. Rozmieszczenie zanieczyszczeń pomiędzy komponenty środowiska wodnego (woda, zawiesina, osad denny) oraz wzdłuż cieków wodnych; źródła zanieczyszczeń (naturalne i antropogeniczne). Pierwiastki śladowe i ich formy związania w zawiesinie i osadach wodnych a przyswajalność biologiczna pierwiastków (i innych zanieczyszczeń). Czynniki kontrolujące rozmieszczenie i mobilizację pierwiastków śladowych w osadach wodnych. Procesy migracji metali śladowych i innych zanieczyszczeń. Osady rzeczne, jeziorne i morskie. Kompleksowa ocena stopnia oceny zanieczyszczenia – sposoby opracowywania wyników. Skażone osady jako odpady.

Metoda pobierania próbek osadów oraz metody badań zanieczyszczeń głównie metali śladowych. Kompleksowa ocena jakości wyników. Metody określania form związania metali śladowych w skażonych osadach dennych i ich znaczenie w procesach mobilizacji i migracji. Badanie wpływu pH i Eh i innych czynników na mobilność metali śladowych. Badania zanieczyszczenia metalami śladowymi osadów dennych rzek z obszarów o różnych źródłach zanieczyszczenia (Wisły, Odry i In.). Zasady badania skażenia rzek transgranicznych.

Autor programu: Prof. E. Helios Rybicka

 

Sorbenty mineralne w ochronie środowiska

Badania i charakterystyka właściwości sorpcyjnych różnych rodzajów surowców mineralnych w tym minerałów ilastych, zeolitów i wodorotlenków. Wykonanie eksperymentów laboratoryjnych zmierzających do oceny przydatności mineralnych materiałów sorpcyjnych w procesach usuwania toksycznych związków – zarówno nieorganicznych (metale ciężkie, amoniak i in.), jak też i organicznych (m.in. węglowodory alifatyczne i aromatyczne). Interpretacja wykonanych badań i analiz.

Autor programu: Prof. Jerzy Fijał

 

Szczególnie chronione obszary polski

Przedmiot zostanie poświęcony prezentacji obiektów i obszarów chronionych w Polsce, które uzyskały międzynarodowy status ochrony. Przedstawione zostaną najistotniejsze umowy i konwencje regulujące działania w zakresie ochrony przyrody żywej, nieożywionej, elementów krajobrazu, a także zabezpieczenia trwałości istnienia gatunków i różnorodności gatunkowej. Przedstawione zostaną zasady tworzenia i funkcjonowania Listy Dziedzictwa Kultury i Natury UNESCO, Programu Man and the Biosphere (rezerwaty biosfery), konwencji ochrony obszarów wodno-błotnych (RAMSAR), Konwencji o ochronie wybrzeży Bałtyku. Zaprezentowane zostaną także sieci (NATURA 2000), konwencje i dyrektywy Unii Europejskiej, geoparki i szereg innych. Poszczególne konwencje zostaną omówione na przykładzie obszarów funkcjonujących na terenie Polski. Końcowa część wykładu będzie poświęcona na omówienie relacji pomiędzy rozwojem gospodarki człowieka a możliwością zachowania różnorodności przyrodniczej.

Autor programu: Dr hab. Witold Paweł Alexandrowicz

 

 Zasady sporządzania dokumentacji stanu środowiska

Zapoznanie z podstawowymi aktami prawnymi określającymi sposób i zakres wykonywania doraźnych badań analitycznych i fizykochemicznych w badaniach gleb, gruntów, wód powierzchniowych i podziemnych oraz roślin. Akty prawne normujące zasady monitoringu gleb, wód i składowisk odpadów. Akty prawne zawierające wytyczne do oceny uzyskanych wyników badań analitycznych, w tym pozwalających na określenie kategorii użytkowania badanego terenu i jego zgodności z planami zagospodarowania przestrzennego – wskazanie konieczności rekultywacji. Zasady przygotowania projektów badań środowiskowych – przepisy i wytyczne regulujące zasady opróbowania badanego terenu w zależności od zamierzonego celu opracowania. Wzory dokumentacji dla typowych obiektów. Niezbędne badania analityczne przy projektowaniu wszelkich budynków i instalacji żelbetowych posadowionych w gruncie.

Autor programu: Dr Jan Tarkowski

 

Podstawy chemii analitycznej

BHP w laboratorium chemicznym. Zasady udzielania pierwszej pomocy. Podstawowy sprzęt laboratoryjny. Odczynniki chemiczne. Woda w laboratorium chemicznym. Naczynia stosowane w laboratorium chemicznym i ich odporność chemiczna. Równowagi w roztworach: prawo działania mas, stała równowagi, aktywność, stała i stopień dysocjacji, iloczyn jonowy wody, pojęcie pH, hydroliza, roztwory buforowe - pojemność, przewodnictwo roztworów. Reakcje strącania osadów, iloczyn rozpuszczalności, wpływ pH na reakcje strącania osadów, rodzaje osadów w analizie i ich czystość. Klasyfikacja chemiczna minerałów i skał. Przygotowanie materiału do analizy - rozpuszczanie, roztwarzanie i stapianie. Topniki. Rodzaje tygli. Wagi w laboratorium chemicznym. Nauka ważenia na wadze analitycznej. Wagowe oznaczanie wody krystalizacyjnej w CuSO4x5H2O. Strącanie przemywanie i sączenie osadów. Wagowe oznaczanie siarki w postaci BaSO4 w wodzie. Analiza miareczkowa - podstawy teoretyczne, stężenia roztworów, miano i roztwory mianowane, substancje podstawowe, punkt równoważnikowy i końcowy miareczkowania, wskaźniki PK miareczkowania. Alkacymetria. Oznaczanie zawartości HCO3- w wodzie. Miareczkowe metody strąceniowe - argentometria. Oznaczanie zawartości Cl w wodzie. Kompleksometria. Oznaczanie zawartości Ca w wodzie metodą kompleksometryczną. Redoksymetria. Manganometryczne oznaczanie zawartości związków organicznych w wodzie. Elektrochemiczne metody w analizie. Pomiar przewodnictwa i pH roztworu. Kryteria oceny metod analitycznych - dokładność, precyzja, czułość, oznaczalność. Statystyczna ocena wyników.

Autor programu: Dr Jan Tarkowski

 

Geochemia środowiska

Przedmiot, zakres i cel badań geochemii środowiska. Podstawowe elementy środowiska i ich wzajemne relacje. Atmosfera, charakterystyka fizyczna, skład chemiczny i podział. Elementy meteorologii. Cząstki w atmosferze. Nieorganiczne i organiczne zanieczyszczenia atmosfery. Smog fotochemiczny. Kwaśne deszcze. Efekt cieplarniany. Destrukcja warstwy ozonowej. Hydrosfera. Właściwości fizyczne i chemiczne wody. Formy występowania metali w roztworach. Związki kompleksowe i chelaty. Koloidy i ich rola w procesach geochemicznych. Organizmy żywe w wodach. Nieorganiczne i organiczne zanieczyszczenia wód. Litosfera, skład chemiczny i mineralny. Procesy wietrzenia. Gleby: skład, właściwości fizykochemiczne, zanieczyszczenia. Wpływ działalności człowieka na geochemię litosfery. Biosfera. Skład chemiczny organizmów żywych. Udział biosfery w procesach geochemicznych. Skażenia środowiska jako zagrożenie dla organizmów żywych. Cykle geochemiczne pierwiastków. Równowaga geochemiczna oraz jej zaburzenia. Bariery geochemiczne i ich wykorzystanie w ochronie środowiska.

Cel badań wstępnych oraz sposoby ich wykonywania. Pomiary pH, przewodnictwa, Eh. Rola pierwiastków toksycznych w środowisku, formy występowania, normalne i dopuszczalne ich zawartości. Sposoby określania ich koncentracji i kryteria wyboru różnych metod przygotowywania próbek do analiz (mineralizacja, ekstrakcja ogólna i selektywna). Praktyczne przygotowanie próbek środowiskowych do określania zawartości metodami instrumentalnymi i klasycznymi. Zastosowanie metod spektroskopii VIS, EAS i AAS do określania zawartości wybranych pierwiastków – głównych i śladowych w próbkach środowiskowych. Naturalne i antropogeniczne związki organiczne w środowisku oraz dokładne i przybliżone metody oznaczania ich ilości. Kryteria oceny jakości gleb, wód i roślin w zależności od ich składu. Podsumowanie wyników wszystkich wykonanych badań. Sposoby prezentacji wyników badań środowiskowych.

Autorzy programu: Prof. Zenon Kłapyta, Dr Jan Tarkowski, Dr inż. Grzegorz Rzepa

 

Skażenia i ochrona atmosfery

Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego – definicje, źródła emisji, zasięg, oddziaływanie. Charakterystyka zanieczyszczeń pyłowych – klasyfikacje pyłów, własności fizyczne, pomiary zawartości pyłów z emisji i imisji, rozprzestrzenianie cząstek stałych i zanieczyszczeń gazowych,. Przemiany fizyko-chemiczne zanieczyszczeń pyłowych, gazowych i aerozoli w atmosferze. Zanieczyszczenia gazowe – charaktrystyka. Przepisy prawne dotyczące ochrony atmosfery, Metody pomiarowe zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego – specyfika metod w zależności od celu badań, rodzaju pobieranego materiału, miejsca pomiaru. Stosowane techniki pomiaru zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego.

Badania fazowe i chemiczne zanieczyszczeń pyłowych – specyfika metod. Analizy jakościowe i ilościowe, preparatyka, identyfikacja cząstek stałych zanieczyszczeń powietrza (w grupie pyłów naturalnych i antropogenicznych), specyfika analiz związków organicznych, badania chemiczne zanieczyszczeń, normy dopuszczalne (krajowe i unijne). Charakterystyka mineralogiczno-chemiczna zanieczyszczeń w odniesieniu do różnorodnych źródeł emisji na przykładzie wykonywanych badań. Skutki oddziaływania zanieczyszczeń atmosferycznych na wybrane elementy środowiska.

Autor programu: Dr Marzena Schejbal-Chwastek

 

Skażenia i rekultywacja gleb

Czynniki antropogeniczne wpływające na skład i właściwości fizykochemiczne gleb. Gleby antropogeniczne. Czynniki powodujące zmianę kwasowości gleb – rodzaje kwasowości. Sposoby pomiaru kwasowości gleb. Wpływ emisji pyłowo-gazowych na skład gleb i roztworów glebowych, w konsekwencji na przydatność do spożycia rosnących na skażonej glebie roślin. Konsekwencje skażenia gleb w postaci zmian ich składu chemicznego, właściwości hydrofizycznych, składu granulometrycznego gleb oraz właściwości mechanicznych. Zmiany w ilości makro i mikroelementów, składzie materii organicznej. Relacja ilości substancji humusowych i niehumusowych. Próchnica - tworzenie, formy i typy, zawartość, rola w glebie. Właściwości sorpcyjne gleb - rodzaje, odczyn i właściwości buforowe, agregacja i peptyzacja, procesy redoksowe. Mikroorganizmy glebowe, mezo - i makrofauna. Zasobność, żyzność i urodzajność gleb poddanych czynnikom antropogenicznym. Czynniki degradujące środowisko glebowe. Węglowodory ropopochodne jako dominujące czynniki degradujące środowisko glebowe. Sposoby rekultywacji środowiska glebowego w zależności od stopnia degradacji i rodzaju czynników powodujących skażenie. Sposoby oceny stanu środowiska glebowego i zasady opracowania programów rekultywacyjnych. Wykonanie projektów rekultywacji dla zbadanych próbek gleb.

Autor programu: Dr Jan Tarkowski

 

Ekotoksykologia

Historia i ewolucja badań toksykologicznych - działy toksykologii. Związki chemiczne w otoczeniu człowieka - ilość i możliwość zagrożenia dla zdrowia i życia. Podstawowe definicje: trucizny, dawki i ich rodzaje, przyczyny i rodzaje zatruć. Klasyfikacje trucizn. Ekspozycje katastrofalne, endemiczne, zawodowe - przykłady. Właściwości fizykochemiczne trucizn i ich wpływ na toksyczność. Wplyw budowy związku chemicznego na jego toksyczność. Czynniki biologiczne, genetyczne i osobnicze wpływające na podatność na działanie związków toksycznych. Wpływ czynników środowiskowych na efektywność działania toksyn. Ksenobiotyki w organizmie: wchłanianie, transport, rozmieszczenie, biotransformacja i wydalanie. Rodzaje reakcji w biotransformacji trucizn - czynniki wpływające na efektywność tych procesów. Indukcja i inhibicja enzymów. Interakcje w łącznym oddziaływaniu ksenobiotyków. Mechanizmy działania toksycznego ksenobiotyków - efekty doraźne i odległe czasowo.

Trucizny o działaniu odległym - mutagenne, kancerogenne i teratogenne. Związki chemiczne stwarzające największe zagrożenie dla człowieka w związku z obecnością w środowisku i żywności. Toksyczność żywności, tworzyw sztucznych i artykułów gospodarstwa domowego. Naturalne substancje toksyczne pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Podstawy leczenia zatruć - zasady udzielania pierwszej pomocy - działanie w sytuacjach kryzyso-wych. Zasady leczenia ostrych zatruć - objawowe i przyczynowe. Podstawowe zasady i obowiązujące rozwiązania prawne w zakresie ograniczenia ryzyka zatrucia przy kontaktach z substancjami chemicznymi. Zasady wprowadzania do obrotu handlowego substancji trujących i pestycydów. Substancje dodawane do żywności. Kosmetyki i wyroby chemii gospodarczej. Farmaceutyki. Klasyfikacje pod względem toksyczności ostrej i dla środowiska. Substancje toksyczne w kontaktach wieloletnich - normy NDS, NDSCh i DSB. Elementy toksykologii szczegółowej - toksykologia leków, środków uzależniających, metali, niemetali, rozpuszczalników i pestycydów. Szacowanie ryzyka zdrowotnego w warunkach narażenia środowiskowego na działanie substancji chemicznych.

Autor programu: Dr Jan Tarkowski

 

Ocena stanu wód

Ocena stanu wód - wprowadzenie, terminologia, baza danych. Podstawy prawne oceny stanu wód. Dyrektywy Unii Europejskiej: Ramowa Dyrektywa Wodna, Dyrektywa dla wód podziemnych. Polskie regulacje prawne: ustawy i rozporządzenia w zakresie monitoringu i oceny stanu wód. Monitoring wód w Polsce. Weryfikacja danych uzyskanych na potrzeby oceny stanu wód. Klasyfikacja jakości wód powierzchniowych i podziemnych na potrzeby oceny stanu wód. Rodzaje stanu wód powierzchniowych – stan chemiczny, ilościowy i ekologiczny. Dobry i słaby stan wód powierzchniowych. Ocena stanu wód powierzchniowych – kryteria i metodyka. Rodzaje stanu wód podziemnych – stan chemiczny i ilościowy. Dobry i słaby stan wód podziemnych. Kryteria oceny stanu wód podziemnych. Metody oceny stanu wód podziemnych - ocena punktowa i obszarowa. Czasowe trendy zmian jakości wód.

Ocena stanu wód - wprowadzenie, terminologia, baza danych. Serwery hydrogeologiczne związane z projektowaniem i eksploatacją sieci monitoringowych do oceny stanu wód oraz zabezpieczeniem i kontrolą jakości badań hydrogeochemicznych. Teoria błędów pomiarowych, rodzaje błędów i sposoby ich obliczania. Weryfikacja danych uzyskanych na potrzeby oceny stanu wód. Opracowanie uproszczonego projektu monitoringu jakości wód podziemnych dla oceny stanu chemicznego wód podziemnych. Opracowanie i analiza oceny stanu wód powierzchniowych w wybranej zlewni. Opracowanie i analiza oceny stanu wód podziemnych wybranej zlewni rzeki – ocena punktowa i obszarowa. Opracowanie i analiza czasowych trendów zmian jakości wód.

Autor programu: dr inż. E. Kmiecik

 

Skażenia i ochrona wód

Charakterystyka hydrogeochemiczna wód naturalnych. Polowe zdjęcie hydrogeochemiczne. Naturalne tło hydrogeochemiczne wód podziemnych. Naturalna podatność wód podziemnych na zanieczyszczenie. Metody oceny naturalnej podatności wód podziemnych – metody rangowe, metoda oceny czasu migracji pionowej zanieczyszczeń konserwatywnych. Antropogeniczne i geogeniczne przyczyny zanieczyszczenia wód. Zanieczyszczenie wód spowodowane wpływem: składowisk odpadów komunalnych i przemysłowych, obiektów wytwarzania, magazynowania i przesyłu produktów ropopochodnych, tras komunikacyjnych, emisji zanieczyszczeń pochodzących z rolnictwa. Związki azotu i inne związki biogenne. Rola czasu migracji pionowej zanieczyszczeń konserwatywnych w ochronie wód podziemnych. Strefy ochronne ujęć wód podziemnych. Wyznaczanie stref ochronnych ujęć. Obszary ochrony Głównych Zbiorników Wód Podziemnych. Wyznaczanie obszarów ochronnych GZWP.

Zapoznanie się z zakresem i rodzajami hydrogeochemicznych analiz wód. Sposoby poboru próbek wód do analiz fizyko-chemicznych. Polowe metody analityczne stosowane w hydrogeochemii. Polowe pomiary konduktometryczne, pH-metryczne i fotometryczne wód. Pobór próbek wody w terenie. Opracowanie wyników własnej analizy chemicznej wody: ocena jakości analizy, klasyfikacja hydrogeochemiczna wody, graficzna prezentacja wyników analizy. Opracowanie wyników polowego zdjęcia hydrogeochemicznego. Ocena naturalnej podatności na zanieczyszczenie wód podziemnych metodą rangową DRASIC oraz metodą czasu przesączania pionowego zanieczyszczeń konserwatywnych. Wyznaczenie metodą analityczną stref ochronnych dla typowego ujęcia wód podziemnych.

Autor programu: dr inż. R. Duda